पाटन, ८ जनवरी २०२६ – १९४९ मा जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना भएपछि तीन दशकसम्म देशले समाजवादी प्रयोगहरू जस्तै ग्रेट लिप फर्वार्ड र सांस्कृतिक क्रान्तिबाट गुज्रियो। यी प्रयासहरूले औद्योगिक उत्पादन र कृषिलाई बलियो बनाउनुको सट्टा अर्थतन्त्रलाई जकडेर राखे। १९७० को अन्त्यसम्म चीन गरिब, प्रविधिमा पछाडि र विश्व बजारबाट अलग थियो।
यही संकटको बीच देङ सियाओपेङ सत्तामा आए। “बिरालो कालो होस् वा सेतो, मुसा समात्छ भने ठीकै हो” भन्ने उनको भनाइले व्यावहारिक सोच झल्काउँछ। विचारधाराभन्दा परिणामलाई प्राथमिकता दिँदै उनले १९७८ मा ‘रिफर्म एन्ड ओपेनिङ अप’ नीति सुरु गरे, जसले चीनको इतिहास मोडिदियो।
कृषिबाट उद्योगसम्मका सुधार
सामूहिक कृषि प्रणाली खारेज गरी किसानलाई उत्पादन स्वामित्व दिइयो, जसले खाद्यान्न उत्पादनमा उछाल ल्यायो। शेनझेन, झुहाई र स्यामेन जस्ता विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ) स्थापना गरी विदेशी लगानीलाई कर छुट र पूर्वाधार उपलब्ध गराइयो। सस्तो श्रमशक्ति, राजनीतिक स्थिरता र विशाल बजारले बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूलाई तान्यो। पश्चिमी पूँजी, जापानी प्रविधि र चिनियाँ श्रमको संयोजनले चीनलाई ‘विश्वको कारखाना’ बनायो।
पुँजी लगानी र तीव्र विकास
प्राप्त पूँजीलाई सडक, रेल, बन्दरगाह, ऊर्जा र आवासमा केन्द्रित गरियो। १९९०–२००० को दशकमा शंघाईमा मात्र संसारका एक चौथाइ क्रेनहरू चलिरहेका थिए। यो तीव्र शहरीकरण र औद्योगिकीकरणको प्रतीक थियो। १९८० मा अन्य एसियाली विकासशील देशसरह रहेको चीन आज दोस्रो ठूलो अर्थव्यवस्था हो—प्रविधि, पूर्वाधार, अन्तरिक्ष र हरित ऊर्जामा अग्रणी।
देङको योगदान विचारधारात्मक कठोरताबाट व्यावहारिकतातर्फको मोड हो। विदेशी पूँजीलाई साधन बनाउने रणनीति र दीर्घकालीन लगानीले यो रुपान्तरण सम्भव भयो। विकासशील राष्ट्रहरूका लागि यो पाठ छ: स्पष्ट दृष्टिकोण र नीतिगत निरन्तरता आवश्यक छ।
